ميدان آزادى و ارادهء انسان . . . 289 . محدوديّتهاى انسان : . . 289 . 1 . وراثت . . . . . 290 . 2 . محيط طبيعى و جغرافيايى . . . 290 . 3 . محيط اجتماعى . . . 290 . 4 . تاريخ و عوامل زمانى . 290 . طغيان انسان عليه محدوديّتها . . . 291 . انسان و قضا و قدر الهى . . . 291 . انسان و تكليف . 292 . شرايط تكليف : . . . 292 . 1 . بلوغ . . . 293 . 2 . عقل . . . . 293 . 3 . اطّلاع و آگاهى . . . . . 294 . 4 . قدرت و توانايى . . . 295 . 5 . آزادى و اختيار . . . 296 . شرايط صحّت . . . . . 298 . آگاهيهاى انسان . . . . . 303 . خودآگاهيهاى واقعى . . 307 . 1 . خود آگاهى فطرى . . . 307 . 2 . خود آگاهى فلسفى . . 308 . 3 . خود آگاهى جهانى . . 309 . 4 . خود آگاهى طبقاتى . 310 . 5 . خود آگاهى ملّى . . . . 311 . 6 . خود آگاهى انسانى . 311 . 7 . خود آگاهى عرفانى يا عارفانه . . 318 . 8 . خود آگاهى پيامبرانه . . 321 . جامعه و تاريخ . پيشگفتار . . . . . 327 . بخش اول : جامعه . . . . . 331 . جامعه چيست ؟ . . . 331 . آيا انسان بالطّبع اجتماعى است ؟ . . . 332 . آيا جامعه وجود اصيل و عينى دارد ؟ . . . . . 335 . جامعه و سنّت . . . . . 343